Paris: Kamondo Evi

Paris'in 8. bölgesinde (8ème arrondissement), Monceau caddesi boyunca uzanan Monceau Parkı adlı güzel bir park vardır. Bu zarif parkın yakınında, Nissim de Camondo'nun Paris'teki konutu olan müzesi bulunur. Yaşadığı bu ev Zafer Takı'na ve çok ünlü Champs-Élysées caddesine çok yakındır. Bu harika ev Kont Moïse de Camondo tarafından yaptırıldı ve mimarisi ünlü Versailles sarayından esinlendi. Büyük kapılardan geçip büyük ve güzel bir avlu gördükten sonra, üst kata çıkmak için kıvrılan zarif bir merdivenin bulunduğu salona girilir. Bu merdiven bize Damdaki Kemancı oyununda sütçü Tevye'nin rüyasındaki kıvrımlı merdivenleri hatırlatır: evinde iki merdiven isterdi, biri inip çıkmak için, öteki hiçbir işe yaramayan, sırf gösteriş için.

Bu müzenin çok özenli bahçelere bakan yemek salonunda (salle à manger) klasik mobilyalar, çok değerli tablolar, en ince porselenler vardır. Kont Moïse de Camondo, Yahudi bankerlerin çok önemli bir servetinin mirasçısıydı. 18. yüzyılın ünlü sanatçılarının eserlerini, Kraliçe Marie Antoinette'e ait taşlaşmış ağaçla kaplı bir masayı, Rusya'nın 'Büyük Katerina'sının zenginliğinin parçası olan lüks dekoratif eşyaları ve gümüş takımları toplayabildi. Moïse ile kuzeni Isaac de Camondo resmin büyük hayranlarıydı ve Monet, Manet, Cézanne, Degas gibi dönemlerinin sanatçılarına çok yardım ettiler (Degas büyük bir antisemit olmasına rağmen). Isaac de Camondo bütün tablo koleksiyonunu Louvre Müzesi'ne verdi ve bu eserler uzun yıllar müzenin depolarında kaldı. Camondo kardeşler Louvre vakfının üyesiydi ve toplantıların çoğu, Monceau caddesine bakan yemek salonunun görkemli masasının çevresinde yapılırdı.

1891'de Moïse de Camondo, Avrupa'nın en zengin bankerlerinden ve bugün BNP Paribas denen bankanın sahibi Louis Cahen d'Anvers'in kızı Irène Cahen (Cohen) d'Anvers ile evlendi. Bu ailenin, Kral David'in soyundan geldiklerini söyleme geleneği vardı. Moïse'in karısı Irène, 8 yaşında bir kızken ünlü ressam Renoir tarafından resmedildi ve bu tablo 'Küçük Irène' adıyla bilinir. Camondo ailesi, 1781'de İstanbul'da doğan Avram Salamon Camondo ile başladı. Zamanla A. S. Camondo, Osmanlı İmparatorluğu'nun büyük finansörü oldu ve 'Doğu'nun Rothschild'i' olarak anıldı. Sadrazamın ve Sultanlar Abdülmecid ile Abdülaziz'in danışmanı ve güvenilir adamı oldu; Kırım Savaşı'nın giderlerine ve devletin güçlendirilmesi için Tanzimat reformlarına yardım etti.

İmparator Franz Joseph 1854'te düğünü için onu Viyana'ya davet etti ve ona Şövalye (Chevalier) unvanını verdi. İtalya Kralı Vittorio Emanuele, 1867'de İtalya'da yaptığı hayırseverlik eylemlerinden sonra ona 'Kont' unvanını verdi. İmparatorluğun çeşitli şehirlerinde yüz binlerce olan Osmanlı Yahudilerine çok yardım etti. İmparatorluğun Balkanlar, Selanik, Suriye, Irak, bugünkü Mısır dahil bütün topraklarında Camondo, Yahudi cemaatinin dini liderleriyle de pek çok sorun yaşadı; çünkü öğretimin Fransızca olduğu Alliance okulunu destekliyordu ve din adamları bundan hoşnut değildi, bu öğretimin asimilasyona yol açabileceğinden korkuyorlardı. Camondo İstanbul'daki evini, kan iftirasından sonra Suriye'de hapsedilen Yahudilerin sorununu çözmeye yardım için İstanbul'a gelen ve bu konuda Sultan Abdülmecid ile görüşmeler yapan başka bir hayırsever olan Moses Montefiore'ye verdi. Sorun çözüldü ve o, dostu Avram Camondo'nun konutunda kaldı.

Avram'ın oğlu çok genç öldü ve torunları Avram Bohor ile Nesim, 1868'de bankayı İstanbul'dan Paris'e, La Fayette sokağına taşıdı. Monceau sokağında evler yaptırdılar ve içinde, dede Avram'ın gümüş keterli Tora ruloları gibi bütün Yahudi zenginliğinin bulunduğu bir yeşiva. Dede Avram 1873'te 92 yaşında öldü ve bütün aile Paris'e geçti. Gömüldüğü mozole İstanbul'dadır. Daha sonra bedeni Paris'e götürüldü. Mozole terk edildi ve evi olmayanlara sığınak oldu. Yıllar önce İstanbul Belediyesi tarafından restore edildi. İki kardeş Avram Bohor ile Nesim 1889'da öldü. Nesim'in oğlu Moïse, Irène Cahen ile evlenmişti. İkinci Dünya Savaşı'nda Irène'in kızı ve servetin tek mirasçısı Béatrice, Hristiyanlığa geçmiş olmasına rağmen Naziler tarafından Auschwitz'de öldürüldü. Zengin hatıralarla, tarihle dolu hayatlar; cesaret ve büyük yaşam enerjisi örnekleri. R.B. Goldschmidt'in makalesinden uyarlanmıştır.