Hammurabi

5 Aralık'ta, Türkiye'de kadınlara seçme ve seçilme hakkının kabul edildiği gün anıldı. Pek çok ülkede kadınların Türkiye'den çok sonra elde ettiği bir hak. Ülkemizde bu yasa 1934'te kabul edildi; Fransa'da 1945'te, İsviçre'de 1971'de.

Bugün mutlu yaşıyoruz, çünkü bizi koruyan yasalarımız var. Antik çağda en bilinen yasa, 3800 yılı aşkın süre önce yaşamış Babil kralı Hammurabi'nin kanunlarıdır. Adı 'Büyük Aile' anlamına gelir. İş sözleşmeleri, toprak sahipleri, aile ilişkileri ve daha pek çok konuda yazdı. Toplam 282 yasa bir diyorit stelin üzerine, o dönemin ortak dili olan Akadca kazınmıştır. 4 tonluk bu anıt Fransa'da, Paris'teki Louvre müzesindedir. Kilden yapılmış kopyalardan bir tablet İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde, 'Eski Şark' bölümündedir.

İlginç olan, bu anıtın 1901'de İran'da, Huzistan bölgesinde, Hammurabi'nin yaşadığı yerden 400 km uzaktaki Elam başkenti Susa'da kazı yapmak isteyen Fransız maden mühendisi ve arkeolog Jacques de Morgan tarafından bulunmuş olmasıdır.

Şunu bilmek gerekir ki Hammurabi'nin yasası, çoğu kişinin sandığı gibi dünyanın en eski yasası değildir; çünkü Mezopotamya'da 4000 yılı aşkın süre önce kazınmış 'Ur-Nammu' yasaları denen yasalar vardır. Hammurabi'nin bazı yasaları Tora'dakilere benzer. Pek çok yasa da 'göze göz, dişe diş' gibi 'intikam yasaları' kategorisindendir. Şüpheliye, suçu ya da kabahatiyle suçlanmadan önce masum sayılma hakkı veren yasa gibi ilerici yasalar da vardır. Bir başka yasa, evli bir kadın ölürse getirdiği çeyizin yalnızca çocuklarına kalacağını söyler. Anıtın başında bu yasaların ezileni güçlünün şiddetinden korumak, dulu ve yetimleri korumak için yapıldığı yazılıdır. Yine de bu kanunlar erkeği kadından çok daha fazla kayırır: erkeğin zinası suç sayılmazken, kadının zinası idamıyla sonuçlanır.

Neyse ki bugün intikam yasası neredeyse hiçbir ülkede görülmüyor; ama intikamın adaletten geçmeden doğrudan öldürerek alındığı yerler var ve adaletin o kadar geç geldiği yerler var ki bize 'hiç yoktan iyidir' dedirtiyor.

En iyisi vicdanın her zaman temiz ve açık olmasıdır.