Baruch Spinoza'yı Affetmek

27 Temmuz 1656, genç Baruch'u, Amsterdam'daki Sefarad Yahudi cemaatiyle bağdaşmayan fikirleri yüzünden aforoz etme, ona herem verme kararının alındığı gündü. Hristiyan Engizisyonu tarafından Portekiz'den sürülmüş ve Yahudi dinini korkusuzca yaşama özgürlüğüne sahip olacaklarını bilerek Hollanda'ya yerleşmiş bir Yahudi cemaati. O sırada Baruch 24 yaşındaydı ve herem kararı şöyle diyor:

'Bu cemaatin ileri gelenleri, uzun zamandır Baruch de Espinoza'nın yanlış görüşlerini ve davranışını görerek, onu pek çok vaatle bu kötü yolundan döndürmeye çalıştıklarını bildirirler. Hiçbir sonuç alamayınca ve her gün korkunç düşüncelerini uyguladığı bilgisini alınca, bu Espinoza'nın herem almasına karar verdiler.

'Meleklerin ve Azizlerin hükmünden sonra, lanetli Baruch de Espinoza'yı, mübarek Tanrı'nın ve Kutsal Cemaat'in rızasıyla, bu Kutsal Kitapların ve altı yüz on üç mitsvanın önünde aforoz ediyor, kovuyor ve lanetliyoruz. Gündüz lanetli olsun, gece lanetli olsun, uyanırken, yatarken, sokakta ve evde. Tanrı onu affetmeyecek; gazabı ve öfkesi ona karşı olsun. Tanrı adını göklerin altından silecek. Kimse onunla ne konuşarak ne yazarak iletişim kurmayacak, ona hiçbir iyilik göstermeyecek, onunla aynı çatı altında kalmayacak, ona iki metreden fazla yaklaşmayacak, onun yazdığı hiçbir şeyi okumayacak.'

Gerçekte Spinoza Tanrı'ya inanmaktan vazgeçmedi. Ama ona göre Tanrı Evren'dir. Bu yüzden tarihçiler onu ilk laik Yahudi sayacaktır. Geçen yüzyılın aydınlanması ve akılcılığıyla Spinoza düşünürler tarafından bir şehit sayıldı. 1924'te ölümünün 250. yıldönümü için düzenlenen bir konferansta tarihçi ve akademisyen Joseph Klausner şöyle der: 'Yahudi Baruch Spinoza'ya; Scopus Dağı'ndan, Yeruşalayim İbrani Üniversitesi olan bu yeni Tapınak'tan: Heremin kaldırılmıştır. Yahudiliğe karşı günahın ne olursa olsun affedilecektir. Kardeşimizsin, kardeşimizsin, kardeşimizsin.'

1953'te David Ben Gurion, Baruch Spinoza'nın yazılarını İbranicede yeniden canlandırmayı düşünerek Davar gazetesinde 'Haksızlığı düzelteceğiz' başlıklı bir makale yazdı: 'Son iki bin yılda İbrani halkından çıkmış en derin filozofun özgün yazılarını kültürümüze ve İbranice dilimize geri getirmek her İsrail yurttaşının görevidir.'

Bugün Yahudi Düşüncesi tarihine dayanan hiçbir çalışma, 'Filozofların Filozofu Baruch Spinoza' adını anmadan tam sayılamaz.

Kaynak: İsrail Ulusal Kütüphanesi. Chen Malul