Purim

Tora akademisyenlerine göre Purim bayramının kökleri Ester Kitabı'nda yazılan hikâyede değildir. Hayim Schauss, Purim'in ilk olarak İran Yahudileri arasında, bu geleneği Yahudi olmayan komşulardan alarak kutlanmaya başlandığını söyler. İran'da kışın son ayında, Doğa'nın yeniden doğuşunu haber verecek ilkbaharı karşılamak için maskelerle, danslarla, neşeyle, oyunlarla ve şakalarla bir bayram kutlanırdı. Antik çağın Yunanlıları ve Romalılarının kutladığı Dionysos bayramına çok benzeyen bir bayram. Dionysos şarabın tanrısı olduğundan bu bayramda sarhoş olmak için şarap içilirdi. Görünüşe göre bu şarap kullanımı Perslerin âdetlerine girdi ve İran Yahudileri de aynı şeyi yaptı. Unutmayalım ki Purim'de 'Ad lo yada' deriz; yani beyaz iplikle siyah ipliği ayırt edemeyene kadar şarap içmek. Bugün neredeyse aynı dönemde yapılan çok ünlü Rio ve Venedik karnavallarının kökleri antik çağın bu âdetlerindedir.

Theodore Gaster, 'YAHUDİ YILININ BAYRAMLARI' adlı kitabında Purim hakkında çeşitli teorilerden söz eder; bunlardan biri Purim'in Babil'deki 'Yeni Yıl Bayramı'ndan geldiğidir. Görünüşe göre bu bayramda tanrılar insanın kaderine karar verirdi ve bu karar kurayla verilirdi. Bu kelime Babil dilinde 'PURU' idi, 'Purim'e çok benzeyen bir kök. Bu bayramda, Babil dışındaki başka tanrılarla alay edip onların pantomimini yapan tanrıları taklit ederlerdi.

Bir başka teori, eskiden Purim için başka bir kelime kullanıldığını söyler: 'Furdaya'. Yahudi tarihçi Josephus da, görünüşe göre Mart ayı sonlarına doğru şarapla yapılan bir bayram olan Farsça 'Farvadigan' kelimesinden türeyen aynı kelimeyi kullanıyordu.

Bir başka teori de 'Purim' kelimesinin şarapla ilgili İbranice 'Purah' kelimesinden gelebileceğini ve şarap fıçılarını açma bayramı olan Yunan 'Pithoigia' bayramından türediğini söyler. Bu bayram sonbaharda yapılmaya başlandı, sonra Purim dönemine karşılık gelen ilkbahar ekinoksunda yapılır oldu. Ama Gaster şu sonucu çıkarır: Ester hikâyesi gerçek bir hikâye değildir ve Purim bayramıyla ilişkisinde Yunan bayramına benzeyen öğeler vardır; bir Kraliçe seçimi gibi: 'Ester'; halktan birinin kral yerine geçmesi: 'Şuşan yollarında Mordehay'; oruç: 'Taanit Ester'; kötünün idamı: 'Aman'ın idamı'.

Her halükârda Purim bayramının hikâyesi geleneklerimize çağımızın ikinci yüzyılından önce girmedi. Bir başka gelenek de Purim'de birbirimize küçük armağanlar vermemiz ve ihtiyacı olanları hatırlayıp elimizden geldiğince onlara yardım etmemizdir.

Herkese Neşeli Purim.

Kaynak: Rabi Ron Isaacs