İki Roma

Dostumuz Sami Aji, 330 yılının Mayıs ayının 11'inde doğan İstanbul'un yıldönümü hakkında yazdıktan sonra, aynı adı taşıyan ve Büyük Konstantin sayesinde 15. yüzyıla kadar Bizans İmparatorluğu denen Roma İmparatorluğu'nun başkenti olarak yaşayan iki şehir hakkında birkaç açıklama yapmam gerektiğini düşündüm.

Büyük Konstantin şöyle der: 'Bugünden itibaren, krallığımın hakkının ve gücünün bu mükemmel yere, Bizans eyaletine aktarılmasına, orada benim adıma bir şehir kurulmasına ve hakkımın orada yerleşmesine karar veriyoruz.'

Bu sözlerle Konstantin dünya tarihinde iki büyük adım attı. Hristiyanlara özgürlük verdi ve Bizans'ı Roma İmparatorluğu'nun başkenti yaptı. Konstantin'in imparatorluğun başkentini Bizans'tan önce Troya'da kurmayı düşündüğü bilinir; ama tek imparator olmak için son savaşı tam Bizans'ın karşısında, bugün Üsküdar denen Hrisopolis'te kazandığı için talih Troya yerine Bizans'a düştü. Bugün Konstantinopolis'in başkent olarak mı tasarlandığını, yoksa Roma'nın yıldızı söndüğü için mi yıldızının parladığını pek iyi bilmiyoruz. Öte yandan Roma, Hristiyanlığın merkezi olarak dini bir önem kazandı.

Konstantin'den önce İmparator Diocletianus, Marmara Denizi'nde İzmit körfezinin dibindeki bir şehir olan, bugün 'İzmit' denen Nikomedya'ya yerleşmeyi denedi. Başkenti kurmak için başka girişimler Thessalonika, 'Selanik' ya da Antiokheia, 'Antakya' için yapıldı. Konstantin'in oğlu İmparator Konstantius'un, Hristiyanlığı yasaklayan Julianus'un, 'Bozdoğan' su kemerini yaptıran Valens'in Konstantinopolis'ten çok Antakya'da kaldığını biliyoruz. Ama araba yarışları için Hipodrom'u onaran, imparatorluğun başka yerlerinden önemli anıtlar getiren, bugün 'Çemberlitaş' dediğimiz ünlü sütunu dikip üstüne 'Apollon' biçimindeki kendi heykelini koyan, Byzantium'un surlarını genişleten Konstantin, bu şehri Roma kadar görkemli yaptı. Bütün belgeler arandıktan sonra, Konstantinopolis için 'Yeni Roma' ya da 'İkinci Roma' adı yalnızca üçünde bulundu; yani bu adlar hiçbir zaman sık kullanılmadı.

410 yılında Gotların ve Vizigotların vandalizminden sonra İtalya'nın Roma'sı fazlasıyla geriledi. 532 yılındaki Nika ayaklanmalarından sonra İmparator Justinianus tarafından 'Kutsal Bilgelik' anlamına gelen 'Hagia Sofia' kilisesinin inşasıyla bizim Roma'mız Akdeniz'in en büyük şehri oldu. Buna rağmen 'Bizantion' adı 7. yüzyıldan hemen sonra kayboldu. Ve 1054 yılında iki Roma birbirini karşılıklı aforoz etti. Bugün Konstantinopolis olarak bildiğimiz şehir, 5. yüzyılda surları şimdi bulundukları yere taşıyan İmparator Theodosius tarafından tamamlandı.